gedrag - gedragsproblemen:  plukken / automutilatie

 

plukken / automutilatie:   algemeen

 

Een van de grootste angsten die de papegaaienliefhebber heeft is dat zijn papegaai zichzelf verminkt.
De vogel zou de eigen veren uit kunnen plukken.
Ook komt het wel eens voor dat de vogel hardnekkig en tot bloedens toe op de borst, de nagels, de poten of een ander deel van het lichaam blijft knagen.
Daarom is het raadzaam hierop altijd alert te zijn en zodra men dit gedrag bij zijn papegaai vaststelt er direct iets mee te doen.

Onder verenplukken wordt over het algemeen het onnodig beschadigen of verwijderen van veren of veerdeeltjes verstaan.
Ook het bewust beschadigen van de, soms geïrriteerde, huid komt vaker voor in combinatie met plukgedrag.
Een moeilijk woord voor plukken en zelfverminking is automutilatie.

Vaak plukt de papegaai zich omdat deze last heeft van parasieten, een allergie, een huidschimmel of een andere ziekte.
In zulke gevallen is een bezoek aan een "vakbekwaam dierenarts" zonder meer een goede stap richting een doeltreffende oplossing.

Het komt ook veel voor dat de papegaai fysiek gezond is en dat de oorzaak meer van psychische aard is.

Om het nog gecompliceerder te maken blijkt de automutilatie vaak aan meerdere psychische oorzaken te liggen en soms ook nog een combinatie van psychische en fysieke oorzaken.

Word je geconfronteerd met automutilatie dan kan je het beste eerst eens heel kritisch controleren of je wel aan alle "basisvoorwaarden" voldoet!
Voldoe je daar namelijk niet aan dan heb je mogelijk de oorzaak van deze gedragstoornis al gevonden.


Papegaaien die net met plukken (of een andere vorm van automutilatie) zijn begonnen kan je meestal sneller dit ongewenste gedrag afleren dan papegaaien die al langere tijd zichzelf beschadigen.
De papegaai die reeds langer plukt kan aan het plukken verslaafd raken, niet alleen aan de fysieke handeling maar ook aan de pijn die het plukken met zich meebrengt.
De pijn stimuleert namelijk het lichaam om endorfine aan te maken en juist dat lichaamseigen morfineachtige stofje werkt aardig verslavend. Endorfine werkt pijnstillend en geeft een aangenaam en euforisch gevoel.

Het gehele traject dat men moet doorlopen om de papegaai het plukgedrag af te leren duurt minimaal een aantal maanden en kan zelfs uitlopen tot meer dan een jaar.
Soms zelfs wordt er geen bevredigend resultaat behaald en blijft de vogel zichzelf plukken.

Wanneer een papegaai zichzelf bewust beschadigt is het vaak een hele klus om de juiste oorzaak of oorzaken te vinden.
Ideaal is het natuurlijk wanneer men de oorzaak weet, oorzaakbestrijding verhoogt de kans tot slagen aanzienlijk.

Zoek in ieder geval eerst naar de oorzaak en ga dan doelgericht te werk.
Koop niet gelijk een tweede papegaai erbij, want wie weet zit je direct met 2 plukkende papegaaien.
Een papegaai die alleen zit, gezond is, voldoende aandacht krijgt en genoeg speelt zal niet gauw gaan plukken omdat hij eenzaam is.

Soms kan je de ware oorzaak van het plukgedrag niet achterhalen... dan is het toch raadzaam om iets te ondernemen, je gaat dan over op symptoombestrijding.

Wanneer de oorzaak bekend is, kan toch blijken dat de oorzaakbestrijding geen of niet voldoende resultaten oplevert.
Dan zou het mogelijk kunnen zijn dat er toch meerdere oorzaken zijn voor het plukgedrag, bijvoorbeeld de vogel is inmiddels ook verslaafd geraakt aan het plukken. (denk aan het nagelbijten of duimzuigen bij mensen)
Het kan dan zijn dat de vogel gewoon zo gewend is zichzelf te plukken dat hij daar niet zomaar mee ophoudt.

Is de papegaai ziek, heeft deze parasieten, huidschimmel, een huidinfectie of iets dergelijks of vertrouw je het niet raadpleeg dan altijd een gespecialiseerde dierenarts... een vogelarts. (VA)

Raadpleeg je een dierenarts (met specialisatie kromsnavels) dan is het raadzaam om vooraf je papegaai en zijn gedrag heel nauwkeurig te bestuderen zodat je de dierenarts precies kan informeren over wat... wanneer... en onder welke omstandigheden je vogel afwijkend gedrag vertoont.

Hieronder een opsomming van een aantal mogelijke oorzaken van zelfmutilatie:

 

* door verveling
Als een papegaai te weinig aandacht krijgt, niet kan spelen, niet kan slopen enzovoort.

* door tekort aan hygiëne
Hygiëne binnen de kooi maar ook lichaamshygiëne zijn belangrijk.
Een dagelijkse douchebeurt is echt niet verkeerd.
Het voer niet te lang laten staan en ook het drinkwater minimaal 1 x per dag verversen

* door angst of stress
spullen, mensen, dieren of een veranderde leefomgeving kunnen de vogel angst aanjagen waardoor ze kunnen gaan plukken, zorg dat ze zich op hun gemak voelen in hun omgeving, haal irriterende spullen weg. Zet zijn kooi op een juiste plaats en zeker niet te laag.

* door spanningen in de omgeving
wanneer de mensen in de directe omgeving van de papegaai onder spanningen of stress staan wordt dat door de papegaai haarfijn opgepakt. De vogel ruikt als het ware de onprettige sfeer, kan daardoor zelf in een soort stress schieten en plukgedrag ontwikkelen.

* door slaaptekort
De papegaai heeft minstens, naast zijn dagelijkse dutjes tussendoor, 10 tot 12 uur relatief ongestoorde slaap nodig.
Een papegaai die voldoende slaapt is overdag ook veel actiever, vrolijker en speelt ook meer.

* door gewenning aan pijn
Plukt een papegaai al langere tijd dan is deze mogelijk verslaafd aan de pijn die bij het plukken ontstaat.

* door vitaminegebrek en/of verkeerde voeding
Ga na of je vogel wel een voldoende afwisselende voeding krijgt met voldoende vitaminen.
Vooral in de wintermaanden komt het nogal voor dat de vogels een tekort aan vitaminen hebben.
Kromsnavels in gevangenschap hebben vaak een tekort aan vitamine A. Deze vitamine is zeker van belang voor een goed en gezond verenkleed. De vogel behoort ook minstens 10 minuten per dag buiten door te brengen of minstens dagelijks een half uur onder een goede daglichtlamp (true-light) door te brengen.

* door parasieten (dierenarts raadplegen)
parasieten op de huid, goed zichtbaar, ongeveer 6 mm lang
parasieten in het lichaam, de meest voorkomende is de giardia.
Controleer ook de ontlasting op parasieten.
De kooi regelmatig reinigen, fruit en bederfelijk voer niet te lang in de kooi laten liggen.

* door infectie (dierenarts raadplegen)
Psittacine Beak en Feather Disease (PBFD).
Proventricular Dilation Disease (PDD).
Aspergillosis.

* door allergie (dierenarts raadplegen)
de papegaai kan allergisch zijn voor een bepaald soort voer, er zijn papegaaien met een pinda-allergie of een zonnebloempitten-allergie.
Ook roken in de omgeving van de papegaai kan de papegaai irriteren en stimuleren tot plukken.

* door huidirritaties (dierenarts raadplegen)
Een te lage luchtvochtigheid, douche in ieder geval de papegaai minimaal dagelijks.
Huidschimmel is vaak de oorzaak van plukgedrag. De dierenarts kan dit vrij eenvoudig vaststellen door een vogelveer op kweek te zetten.
Huidschimmel is meestal eenvoudig te bestrijden door de vogel gedurende een langere periode regelmatig te wassen met water met een medicinale toevoeging.
Een te droge huid kan de oorzaak zijn. (tegen te droge huid kan je een beetje dieetolie door het voer doen, géén gewone olie!)

* door vergif (dierenarts raadplegen)
Pas op voor geverfde tralies en geverfd speelgoed.
Het vermoeden bestaat dat een overmaat aan zink aanleiding tot verenplukken kan zijn.
Vermijdt direct contact van de papegaai met zink en lood.

* door niet goed functioneren van de schildklier, lever of de nieren (dierenarts raadplegen)

* door jeuk en pijn
Jeuk en pijn kunnen de oorzaak zijn dat de vogel steeds dezelfde plaats met zijn snavel gaat bewerken met als resultaat kale geïrriteerde plekken met wondjes.
Een dagelijks bad waarin een toevoeging zit van bijvoorbeeld wat Dettol, appelazijn, Aloë Vera of een ander middel dat jeuk en pijn bestrijdt.
Eventueel een  pijnbestrijdend medicijn, bijvoorbeeld Metacam, kan hier helpen. 

* door kortwieken
De vogel kan dermate geïrriteerd worden door de afgeknipte veerstompjes dat deze daar continue aan gaat zitten plukken.
Houdt dit niet op en dreigt dit zich tot plukgedrag te ontwikkelen is het misschien verstandig de afgeknipte stompjes vakkundig te (laten) verwijderen en de vogel niet meer te wieken. Of je wiekt de vogel een volgende keer niet zo kort.

* door een foutieve huisvesting
De vogel behoort zich prettig en veilig in de kooi voelen.

* door partner 1
Het komt ook wel eens voor dat de vogel zichzelf plukt omdat deze continue door de partner onderdrukt wordt.
Sommige partners gunnen hun maatje totaal niets, alles wat de vogel onderneemt wordt verstoord.
Frappant is dat de onderdrukking vaak gebeurt wanneer er niemand in de buurt is.
Film de vogels eens wanneer je niet aanwezig bent. Zo´n film kan vaak veel licht op het probleem werpen.
Positieve bekrachtiging van het onderling correcte gedrag brengt hier mogelijk een oplossing.

* door partner 2
Het komt ook wel eens voor dat de vogel door de partner geplukt wordt.
Positieve bekrachtiging van het onderling correcte gedrag kan hier helpen.
Vaak ook is dan de enige oplossing om de vogels uit elkaar te halen.
Kenmerkend bij het partnerplukken is de papegaai met een kale kop.
 


De timney Rambo van Monique wiens koppie door de pop helemaal kaal geplukt is.
 

     
plukken

 

automutilatie vermoedelijk door verveling